در کتاب حاضر اندیشه‌های تربیتی مولانا در سیر یک سالک، از مرحلة انسان معمولی تا عروج او به مرتبة انسان کامل به بحث گذارده می‌شود. سالک برای طی این راه طولانی و مهم، ملزم به رعایت آدابی است. وی نخست باید دست در دامن شیخی خبیر و دانا دهد که در مثنوی در قالب پیر جلوه می‌کند. دقت در انتخاب شیخ و پیر نیز بسیار مهم دانسته شده است. بعد از انتخاب پیر، سالک منازل سلوک را مرحله به مرحله طی می‌کند. نکتة دیگر در سلوک، روابط سالک با پیر است، او به صحبت با پیر می‌پردازد و از صحبت ناجنس پرهیز می‌کند و از کشف و شهودهای مقطعی احساس غرور نمی‌کند. ثبات بر ملازمت شیخ و عمل به فرامین او سبب پوشاندن خرقة ارادت و رسیدن به مرحلة کمال می‌شود. همة این موارد و بسیاری دیگر، موضوع کتاب حاضر را تشکیل می‌دهند.