هنگام ظهر وارد کاشان شده در سرای نراقیان نزول کردم. جناب میرزا علیرضاخان محلاتی که از منسوبان بنده و در کاشان اقامت کرده و اقتداری دارد از ورود من مطلع شده بود، آمد و اصرار کرد که مرا به خانه ی خود ببرد. گفتم ماندنی نیستم باید زود به محلات بروم. گفت می گویم هر وقت می روید مال می گیرند. گفتم می خواهم به بعضی جاهای اینجا گردش کنم، فرمود من هم همراهی می کنم. هرطور بود به خانه اش برد. آن روز و شب را راحت کردم و فردا به گماشته گفتم مرکوب کرایه کنند خودم با میرزاعلیرضاخان به سیاحت رفتیم. مدرسه شاه و مدرسه آقا را گردش نمودم. مدرسه ها خوبند لکن مدارس هم در ایران عوض اینکه به مملکت و ملت فایده بدهند مرکز یک بلای بزرگ ایران است. جوانان بیست و پنج و سی ساله و کمتر و بیشتر به اسم طالب علم در حجرات مسکن می کنند. در تحصیل علم و عدم آن و فهم و عدم آن آزاد و مختارند. از صد نفر یکی در خیال تحصیل علم نیست. احدی در مقام تهذیب اخلاق این جمع نیست و به هر وسیله است از پدرشان و از مردم به اسم خمس و زکات و احسان و غالباً به ضرب مشت و چماق و تهدید، مایه عیش به دست می آورند و به اختیار خود مشغول عیش می شوند. غالباً چماق های خیلی درشت و بعضی خنجر و طپانچه دارند غالباً در خود مدرسه دو دسته و سه دسته شده، برای دخل یا تقدم و تأخر در جلوس و مشی یا برای ترویج و تقویت این آقا و آن آقا به تحریک خود آقایان به سر و کله هم می کوبند و هر جمعیت یا تمام اهل یک مدرسه قلچماق و لشکر یک نفر ملا هستند که او از این ها و این ها از او نفع می برند یعنی او می گوید و این ها مشت و چماق به کار برده مردم را می ترسانند. از اعیان و بزرگان و صاحبان ثروت و موقوفات و غیرها به آقا می رسانند. او صاحب ثروت و ضیاع و عقار می گردد و به اینان هم گاهی از آنچه دست آورده می دهد. اینان حاضرند برای اینکه هرکس به افعال و اعمال آقا اعتراض کرد یا او حکم و سد حق یا ناحق به کسی داده تمکین نشد یا حکام و امرا اطاعت لازم را به آقا نکردند یا یکی از صاحبان مکنت، توقع آقا را به جا نیاوردند این لشگر دست و پنجه نرم می کنند و هرکس را بزنند و زخمدار کنند و بشکند آن را تقویت شریعت می نامند. غالباً با مأمورین دولت سروکار دارند که آن ها را خرد می کنند. بدبختانه غالب آنان هم خردکنی هستند. بسیار است که یکی دزدی کرده، آدم کشته، هر فساد کرده، به زن و بچه مردم متعرض شده، مال مردم را برده و خورده و پنهان کرده، به دروغ می گوید مفلسم و همین که خود را به مدرسه انداخت و ملتجی این آقایان ساخت نه قضات شرع می توانند کاری بکنند زیرا لشکر خود را نمی رنجانند و نه حکام عرف و مأمورین دولت، زیرا فتنه و آشوب برپا می شود و غوغای واشریعتا بلند می شود. چه حق ها از میان می رود، چه ناحق ها جاری می گردد. این است وضع تحصیل علم در ایران و کسانی هم که در تحصیل علم به سر می برند با ترتیب هشتصد یا هزار سال قبل با عبارات مشکله و اصطلاحات مغلقه، عمری در بحث الفاظ به سر برده اند.